Vogels en vissen op de Abrolhos-archipel

De Abrolhos-archipel (in Brazilië) moet niet worden verward met de Abrolhos-eilanden (ook wel Houtman Abrolhos-eilanden genoemd, in Australië). In beide gevallen is de naam Abrolhos afkomstig uit het Portugees abrolho (abra os olhos = open je ogen), verwijzend naar een onderwater rots of een ondergedompelde zandbank die een gevaar vormt voor schepen. Toevallig zijn beide archipels nationale parken (respectievelijk sinds 1983 en 2019) en wereldberoemd om te duiken.

De Braziliaanse Abrolhos

De Braziliaanse versie bestaat uit vijf eilanden, waarvan het grootste (Ilha de Santa Bárbara) een marinebasis en een vuurtoren heeft. Drie eilanden zijn volledig verboden terrein voor bezoekers, terwijl Ilha de Santa Bárbara en Ilha Siriba respectievelijk onder begeleiding van Marine personeel of medewerkers van het Nationale Park bezocht kunnen worden. Het Abrolhos Marine National Park beslaat een gebied van ongeveer XNUMX km² en omvat grote gebieden met onderwaterriffen die blijkbaar niet bijzonder goed in kaart zijn gebracht.

Zoals gebruikelijk, verraadde de aanwezigheid van zeevogels zoals de Amerikaanse fregatvogel, de roodsnavelkeerkringvogel en de Bruine noddy, nog voordat we het konden zien, dat er land in de buurt was. Omdat we wisten dat de rifgebieden niet goed in kaart waren gebracht, maakten we een grote omweg door dieper water om een ​​veilige aankomst bij onze ankerplaats te garanderen.

Toen we dichterbij kwamen, maakten we het vereiste radiocontact om toestemming te vragen om te ankeren. De toestemming werd verleend en we voeren de baai in. Nog voordat we het anker hadden laten vallen, kwam er een rubberboot met hoge snelheid om de oostelijke hoek van het eiland varen en bleef geduldig een stukje verderop liggen terwijl we het anker vastzetten, testten en in orde maakten.

Een warm welkom van National Parks

Aan boord waren vijf jongeren die duidelijk graag een praatje wilden maken. Zodra we er klaar voor waren, kwamen ze naar ons toe, stelden zich voor als medewerkers van het Nationaal Park en, na wat beleefdheden te hebben uitgewisseld, begonnen ze ons het reglement van de Abrolhos voor te lezen. Daarin stond onder andere: niet vissen, geen afvalwater lozen, de romp niet schoonmaken, geen organisch materiaal overboord gooien, niet aan land gaan op de eilanden, geen dieren aanraken, dit niet, dat niet, enz.enz.enz.

Tot zover prima. Omdat we gewend zijn om in nationale parken in Australië te werken en te verblijven, waren de regels geen verrassing tot… ‘Niet duiken, tenzij met een commercieel bedrijf’. Wat?! We waren net naar een afgelegen eiland voor de kust van Brazilië gezeild, wereldberoemd om het duiken, met onze eigen duikuitrusting en onderwatercamera's, en we mochten niet duiken. Zachtjes uitgedruikt, we waren teleurgesteld.

Aangezien het dichtstbijzijnde duikbedrijf zich 30 zeemijl verder op het vasteland bevond en er de komende week geen bezoek van hen werd verwacht, was duiken met een commerciëel bedrijf geen optie. Een complete en totale afknapper. Nadat de vriendelijke en aardige medewerkers waren vertrokken, werden er enkele woorden geuit onder een 'grof taalgebruik' waarschuwing aan boord van Yuma. Nadat we onze duik-teleurstelling te boven waren, gingen we eens bekijken wat we hier eigenlijk wel mochten doen.

Snorkelen dan maar

Omdat we baalden dat we niet mochten duiken, besloten we te gaan snorkelen (met inachtneming van de regels 'geen handschoenen' en 'geen mes bij ons') om te kijken of "duiken waarschijnlijk toch niet de moeite waard is". Tijdens ons vijfdaagse verblijf werd het snorkelen echter steeds beter en brachten we steeds meer tijd in het water door, dus duiken zou zeker de moeite waard zijn geweest. Snorkelen was echter net zo leuk.

Een gruwelijke ontmoeting

Tijdens onze eerste snorkeltocht zagen we een grote groene murene (Gymnothorax funebris) die, met de staart eerst, een gevlekte slangaal aan het verslinden was (Myrichthys ocellatus). De slangaal, nog steeds levend en met een ietwat hopeloze blik om zich heen kijkend, kronkelde af en toe om te ontsnappen, maar leek te weten dat het allemaal tevergeefs was. We konden hem nog steeds zien bewegen toen hij helemaal in de maag van de murene zat. Genoeg om je de rillingen te bezorgen. Vreemd genoeg vertelde een van de medewerkers van het Nationaal Park ons ​​later dat ze precies hetzelfde hadden zien gebeuren tijdens een duik (! grrr) bij een ander rif een paar dagen eerder.

Roedeljacht onder water

Tijdens een andere snorkeltocht zagen we vijf of zes zwarte tandbaarzen (Mycteroperca bonaci) jagen met een groene murene. Hoewel we dit coöperatieve gedrag tussen een tandbaars en een murene al eerder hadden gezien bij het Great Barrier Reef, en ook andere koraalbaarzen in kleine groepjes hadden zien jagen, was dit de eerste keer dat we meer dan één tandbaars met een murene observeerden. Erg spannend allemaal voor twee ex-biologen!

Kleine dingen en grote dingen

Gelukkig zwommen er ook minder agressieve dieren rond, zoals verschillende soorten schildpadden (met of zonder identificatielabels) en scholen grote blauwe papegaaivissen (Scarus trispinosus) grazend op het koraal, en enorme zwermen jonge sergeant-majoors (Abudefduf saxatilis) drijvend in de waterkolom. En de vreemdste vis ooit, de Braziliaanse vleermuisvis (Ogcocephalus vespertilio), een vis die we wel in visboeken hadden gezien, maar die we nog nooit in het echt hadden gezien en ook niet hadden verwacht te zien, omdat hij er teveel als een diepwater-vis uitzag.

Het bewijs dat 'no-take'-zeereservaten echt werken (raar-maar-waar), was dat we gigantische tandbaarzen tegenkwamen (Epinephelusspp), waaronder de Reuzentandbaars (Epinephelus itajara), tot wel 2 meter. Kreeften zo dik als onze dijen, die, in plaats van zich bij onze nadering terug in hun hol te verschuilen, zelfverzekerd naar buiten paradeerden om ons weg te jagen.

En alsof dat nog niet genoeg was, elke keer dat we het water in of uit sprongen kwam een klein schooltje jonge Gele horsmakrelen (Carangoides bartholomaei, die zich onder Yuma hadden gevestigd, met een vaart op ons afgezwommen alsof ze superblij waren ons te zien. Een waarschijnlijker verklaring is dat ze ons als alternatieve schuilplaats aan het bekijken waren, want steevast schoten ze, na een tijdje onder ons te hebben gezwommen, weer terug onder de romp. Zo lief!

Het licht aanzetten

Tijdens onze tweede middag op de Abrolhos-eilanden landden we op Ilha de Santa Bárbara, op het kleine strandje onder het grote bord 'Verboden aan land te gaan'. Hiervoor hadden we toestemming gekregen van de marinecommandant van het eiland, die ons tijdens ons verblijf op het eiland begeleidde.

Camila, een onderzoekster naar zeeschildpadden die samenwerkte met Nationale Parken, was zo vriendelijk om zich bij ons aan te sluiten en te vertalen tussen ons Engels en het Portugees van de marineofficier. Daarnaast gaf ze haar eigen waardevolle inzichten in de eilanden en hun ecologie.

Een hoogtepunt van dit bezoek was het verrassende aanbod van de marinecommandant. Terwijl de zon onderging en we vanaf de top van de vuurtoren uitkeken, vroeg hij: "Willen jullie het licht aansteken?" David kon zijn oren nauwelijks geloven. "Maak je een grapje? Natuurlijk willen we het aansteken!" Dit aanbod konden wij, als zeelieden en echte nerds, natuurlijk niet weigeren!

Terwijl David de enorme lenzen ronddraaide op hun cirkelvormige baan, drukte Frederieke op de knop voor de kleine elektromotor en het lampje, en violà, het licht dat ons twee nachten eerder de weg had gewezen, was nu aangezet en de lichtstraal verlichtte het eiland en het water.

Op zee zou die constant draaiende lichtstraal elke zes seconden als een flits verschijnen.

Fantastisch vogelen

We hadden gehoopt aan land te kunnen gaan op Ilha Siriba, maar helaas hebben we de neiging om op het verkeerde moment op de verkeerde plek aan te komen, en dat was hier ook het geval. Het bleek dat we op de eilanden waren tijdens een wisseling van personeel van de Nationale Parken. Het personeel dat ons had verwelkomd, vertrok en was druk bezig met de voorbereidingen daarvoor, terwijl de vervangende bemanning de visserijpatrouille zou vormen en ons dus niet naar Siriba kon brengen. Dit betekende dat we de zeevogels niet van dichtbij op het land zouden kunnen zien.

Hoewel dat een teleurstellende gedachte was, maakte het aanschouwen van hun sierlijke vliegkunsten vanuit Yuma dat ruimschoots goed. Er zijn twee soorten die in deze tijd van het jaar het luchtverkeer rond de eilanden domineren: de donkere, dinosaurusachtige Amerikaanse fregatvogels en de helderwitte, elegante Roodsnavelkeerkringvogels.

Prachtige fregatvogels

Fregatvogels zweven op lange, dunne en hoekige zwarte vleugels, loom meedrijvend op thermiek en turbulentie, alleen of in groepen van soms tientallen of honderden individuen. Hun zweefvlucht oogt moeiteloos en bijna lui, maar hun vlucht kan acrobatisch en behendig zijn. Ze duiken vanuit grote hoogte naar beneden in lange, snelle duiken of maken razendsnelle bochten vlak boven het wateroppervlak, wanneer ze andere vogels achtervolgen voor voedsel of met elkaar spelen.

Spelen ze met elkaar? We zagen twee jongere vogels spelen met een mangrovezaad. De ene pakte het zaad uit het water, gooide het in de lucht en ving het weer op terwijl hij omhoog vloog, waarna de andere van een hoogte naar beneden dook om het te proberente af te pakken.

Het leek op een komsiche auto-achtervolging, waarbij de twee vogels elkaar ontweken, zigzaggend en tuimelend om elkaar heen rolden, totdat het mangrovezaad werd losgelaten of weggekaapt. Elke keer kreeg één vogel het zaad te pakken en het proces herhaalde zich van begin af aan. Dit ging bijna een half uur door en zelfs nog even nadat ze het zaad boven land hadden verloren.

Roodsnavelkeerkringvogels

De oodsnavelkeerkringvogels waren met veel belangrijkere zaken bezig – de voortplanting – en brachten een groot deel van de dag door met hun baltsvluchten. Deze lange, gebogen vluchten vanuit de broedholen en holtes op het eiland worden door twee of drie, maar soms meer vogels tegelijk uitgevoerd.

Ze vliegen dicht bij elkaar en, wanneer ze het hoogste punt van de bocht naderen, maken ze een lange, vloeiende glijvlucht, waarbij ze hun schelle, krijsende roep laten horen. Vervolgens maken ze een bocht terug en vliegen ze terug naar de nestplaats. Deze vluchten worden herhaaldelijk uitgevoerd en, zo blijkt uit onze beperkte waarnemingen, gedurende meerdere dagen.

Uiteindelijk moet de man met de meest vloeiende bewegingen, of de meest sexy stem, of een of twee van zulke eigenschappen, de vrouw wel krijgen (of vice versa) en, zodra potentiële partners zijn gevonden, gaat men over tot het maken van kleine keerkringvogels.

En nog wat andere vogels

Ook aanwezig, zij het op een veel minder opvallende manier, waren de jan-van-genten (bruine en maskergenten) en de bruine noddies. Deze vogels waren veel minder talrijk tijdens ons bezoek en gedroegen zich veel zakelijker; ze vlogen van hun slaapplaats naar hun foerageergebied op zee, zonder veel poespas of bravoure.

Op onze laatste dag waren de vogels echter verdwenen uit de omgeving van Yuma. Wat was er gebeurd? De wind was ook gedraaid, dus we keken naar de weersvoorspelling en zagen dat er een stevige wind op komst was, wat ons verblijf in Abrolhos behoorlijk onaangenaam zou maken.

Dus, na een paar heerlijke dagen besloten we onze spullen te pakken en Yuma klaar te maken voor een overtocht van anderhalve dag terug naar het Braziliaanse vasteland.